Άρθρα Γ. Δαρδανού

Η άλλη πλευρά του νομίσματος

Η άλλη πλευρά του νομίσματος


Δεν είναι έτσι ακριβώς τα πράγματα


Αξιότιμε κ. Α. Λακασά,


Με μεγάλο ενδιαφέρον διάβασα στην Καθημερινή του Σαββάτου (16 Οκτωβρίου) το ολοσέλιδο άρθρο σας με κεντρικό τίτλο «Πέντε Εστίες Διαφθοράς στα Ελληνικά ΑΕΙ» και θεωρώ θετικό, καταρχάς, το γεγονός ότι ασχοληθήκατε με τα προβλήματα που αντιμετωπίζει η τριτοβάθμια εκπαίδευση στη χώρα μας. Στην προσπάθειά σας, λοιπόν, για πολύπλευρη ενημέρωση του αναγνωστικού κοινού να είστε σίγουρος ότι θα βρείτε τον εκδοτικό κόσμο αρωγό σας.
Με μεγάλη μου λύπη, όμως, διαπίστωσα ότι το άρθρο σας δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα, τόσο από τον γενικότερο τίτλο του όσο και από το κομμάτι με τον επιμέρους τίτλο «Σπατάλη και στα συγγράμματα» στο οποίο εμπλέκεται ο εκδοτικός κόσμος και αφορά στη διανομή των πανεπιστημιακών συγγραμμάτων στους φοιτητές.
Πιστεύω πως, ως έγκριτος και αντικειμενικός δημοσιογράφος, θα έπρεπε να εξετάσετε ενδελεχώς όλες τις διαστάσεις του θέματος των πανεπιστημιακών συγγραμμάτων κι όχι να ρίχνετε στην πυρά όλους, ανεξαίρετα, τους εκδότες των πανεπιστημιακών βιβλίων. Και γι' αυτό ακριβώς τον σκοπό, θεώρησα υποχρέωσή μου να σας στείλω αυτή την επιστολή παρουσιάζοντάς σας και τις υπόλοιπες παραμέτρους του προβλήματος.
Αφού λοιπόν, ζητούμε απόλυτη διαφάνεια, θα πρέπει αρχικά, να εξετάσουμε την ορθότητα των στοιχείων που παραθέτετε:
Αναφέρετε ότι υπάρχουν στα πανεπιστημιακά μας ιδρύματα 300.000 φοιτητές, οι οποίοι στα δύο εξάμηνα κάθε διδακτικού έτους πρέπει να πάρουν ένα βιβλίο ο καθένας για κάθε εξεταστέο μάθημα, δηλαδή, πιο συγκεκριμένα, αν στο κάθε έτος διδάσκονται 12 μαθήματα (6Α + 6Β) και ο κάθε φοιτητής πάρει 1 βιβλίο ανά μάθημα, συνεπάγεται ότι θα δοθούν 3.600.000 τόμοι. Τριπλάσιοι από τους δικούς σας υπολογισμούς. Αν δε υποθέσουμε ότι ο κάθε φοιτητής πάρει 2 βιβλία ανά μάθημα, τότε θα δοθούν 7.200.000 τόμοι. Και, τέλος, αν δοθούν 11 βιβλία ανά μάθημα, τότε θα χρειαστούν 39.600.000 τόμοι ανά έτος. Με ένα μέσο όρο 20,00 ευρώ ανά τόμο, το κράτος θα δαπανούσε 792.000.000 ευρώ (!)
Στην πλειοψηφία των μαθημάτων που εξετάζονται στα πανεπιστημιακά μας ιδρύματα μοιράζονται ένα - το πολύ δύο, βιβλία. Λίγες είναι οι περιπτώσεις που έχουμε τρίτο ή τέταρτο βιβλίο επιλογής. Σκοπός της διανομής των πολλαπλών αυτών συγγραμμάτων είναι να αλληλοσυμπληρώνονται, να καλύπτει δηλαδή το ένα τα κενά που μπορεί να παρουσιάζει η ύλη του άλλου, όπως λέει και το σχετικό προεδρικό διάταγμα έτσι ώστε, όλα μαζί, να καλύπτουν πλήρως τη διδακτέα ύλη. Και φυσικά η επιλογή των βιβλίων αυτών είναι αποκλειστικά και μόνο ευθύνη των διδασκόντων του αντίστοιχου γνωστικού αντικειμένου και κανενός άλλου. Η δε επιλογή τους εγκρίνεται, τελικά, από τη Γενική Συνέλευση του κάθε Τμήματος.
Στα ΤΕΙ, φέτος ξεκίνησε, - άργησε πολύ είναι η αλήθεια - , η διανομή έγκυρων διδακτικών συγγραμμάτων στους σπουδαστές, όπως γίνεται και στα ΑΕΙ.
Το παράδειγμά σας, λοιπόν, κ. Λακασά, ενός Τμήματος Ιατρικής είναι μεμονωμένο. Δεν αφορά όλα τα πανεπιστημιακά τμήματα, ούτε καν ένα μικρό μέρος τους. ʼλλωστε, οι επιλογές όλων των τμημάτων είναι σε δημόσια θέα στο www.eudoxus.gr
Ακόμα, αναφέρετε ότι οι εκδότες πανεπιστημιακών συγγραμμάτων είναι 1.087. Όμως, οι επαγγελματίες εκδότες αμιγώς πανεπιστημιακών βιβλίων είναι ανάμεσά τους ελάχιστοι. Η πλειοψηφία των «εκδοτών» που αναφέρετε είναι διδάσκοντες οι οποίοι αυτό-εκδίδουν τα βιβλία τους.
Το νόμισμα έχει κι άλλη πλευρά:
Α) Τεράστιο κόστος έκδοσης και διανομής των συγγραμμάτων:
Έχετε άραγε αναρωτηθεί πόσα έξοδα έχει ένας εκδότης για να φτάσει ένα βιβλίο του να κριθεί κατάλληλο για να επιλεγεί ως πανεπιστημιακό σύγγραμμα;
Το κόστος αυτό στην περίπτωση των συγγραμμάτων λόγω επιστημονικής ειδίκευσης είναι τεράστιο. Κι επειδή πάρα πολλά, πλέον, συγγράμματα είναι μεταφράσεις από μεγάλους πανεπιστημιακούς εκδοτικούς οίκους του εξωτερικού (HARVARD, MIT, OXFORD U.P., CAMBRIDGE U.P., κ.ά.) σ' αυτά, ο εκδότης βαρύνεται με τεράστια συγγραφικά δικαιώματα εξωτερικού και ποσοστά επί των πωλήσεων, έξοδα ειδικευμένης μετάφρασης, έξοδα επιστημονικής και γλωσσικής επιμέλειας. Και επιπλέον, μεγάλο κόστος εκτύπωσης και βιβλιοδεσίας αφού τα περισσότερα σήμερα συγγράμματα είναι εκδόσεις ιδιαίτερα φροντισμένες, τετραχρωμίες με πίνακες και εικόνες, κ.ά.)
Αλλά και το κόστος διανομής των πανεπιστημιακών συγγραμμάτων είναι πολύ μεγάλο. Πανεπιστημιακά τμήματα υπάρχουν διάσπαρτα σ' ολόκληρη την ελληνική επικράτεια και ο κάθε εκδότης είναι αναγκασμένος είτε να στήσει υποκατάστημα της επιχείρησής του -και φυσικά αυτό δεν είναι εφικτό για προφανείς λόγους να γίνει παντού- είτε, να πληρώνει κάποιους βιβλιοπώλες στις πόλεις αυτές για να διανέμουν τα αντίτυπα στους φοιτητές-σπουδαστές. Και φυσικά, όλα αυτά βαρύνονται με μεγάλα μεταφορικά έξοδα. Τα βιβλία πρέπει να φτάσουν έγκαιρα στα χέρια των δικαιούχων φοιτητών με οποιοδήποτε τρόπο - ακόμα και με courier (!)
Β) Υπο-κοστολογήσεις πανεπιστημιακών συγγραμμάτων:
Δεκάδες πανεπιστημιακά συγγράμματα είναι υπο-κοστολογημένα από την Επιτροπή Κοστολόγησης των συγγραμμάτων του Υπουργείου Παιδείας. Οι εκδότες διαμαρτύρονται διαρκώς για τις υπο-κοστολογήσεις των βιβλίων τους, κάνουν ενστάσεις και αιτήσεις ανα-κοστολόγησης. Υπάρχουν βιβλία που έχουν υπο-κοστολογηθεί έως και 50% κάτω από τη κατώτατη τιμή όπως αυτή ορίζεται από τον αναλυτικό, κατά περίπτωση, πίνακα τιμών κοστολόγησης του Υπουργείου.
Γ) Καθυστερημένη πληρωμή των εκδοτών από το Υπουργείο:
Και ενώ οι εκδότες παίρνουν τα χρήματά τους από το Υπουργείο με τουλάχιστον 18 μήνες καθυστέρηση, φυσικά, προ-πληρώνουν φόρους - ΦΠΑ.
Δεν πρέπει επίσης να ξεχνάμε ότι το Υπουργείο χρωστάει ακόμα στους εκδότες χρήματα για τα βιβλία που διένειμαν για τα ακαδημαϊκά έτη 2004-2005 (!)
Ο εκδοτικός κόσμος, στα πλαίσια μάλιστα της γενικότερης οικονομικής κρίσης, περνά δύσκολες στιγμές. Πριν από λίγες ημέρες έκλεισαν τα Ελληνικά Γράμματα, ένας από τους μεγαλύτερους εκδότες κατεξοχήν πανεπιστημιακών βιβλίων, και αρκετοί ακόμα είναι στα πρόθυρα της χρεοκοπίας. Το κόστος δανεισμού είναι υψηλότατο, η φορολόγηση των εκδοτικών επιχειρήσεων επίσης, η προεξόφληση των τιμολογίων έχει καταστεί για πολλούς αναγκαίο κακό….
Υπάρχουν λύσεις στο τεράστιο αυτό πρόβλημα:
Ευχή όλων μας, εδώ και πολλά χρόνια, είναι να δημιουργηθούν επιτέλους σε κάθε τμήμα, κάθε σχολής, κάθε ιδρύματος τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, βιβλιοθήκες και αναγνωστήρια τα οποία θα προμηθεύονται αρκετά αντίτυπα του κάθε πανεπιστημιακού συγγράμματος, προς χρήση όλων των διδασκομένων. Από την αγορά αυτή θα έβγαζαν και οι εκδότες μέρος του κόστους έκδοσης των βιβλίων τους, πράγμα που άλλωστε συμβαίνει σε όλες τις χώρες του εξωτερικού.
Μια άλλη πρόταση που θα πρέπει να εξεταστεί σοβαρά από το Υπουργείο είναι να εφαρμοστεί το σύστημα της επιστροφής, για μερικά έτη, των βιβλίων από τους φοιτητές, σε καλή φυσικά κατάσταση, για να τα χρησιμοποιήσουν οι επόμενοι και η αντίστοιχη χρέωσή τους σε περίπτωση καταστροφής.
Το ηλεκτρονικό σύστημα διανομής συγγραμμάτων «ΕΥΔΟΞΟΣ» είναι ένα φιλόδοξο πρόγραμμα με στόχο, όπως αναφέρετε, τον εξορθολογισμό του προβλήματος και αποτελεί ένα ιδιαίτερα θετικό βήμα προς αυτή την κατεύθυνση. Φτάνει όμως μόνον αυτό; Θα έπρεπε να λειτουργήσει πρώτα για ένα ικανό χρονικό διάστημα πιλοτικά ώστε να αντιμετωπιστούν στην πράξη όλα τα προβλήματα που θα προέκυπταν - και τα οποία προβλήματα, στην πραγματικότητα, προκύπτουν καθημερινά και δυσκολεύουν την εύρυθμη λειτουργία του νέου συστήματος διανομής και τη ζωή όχι μόνο των εκδοτών αλλά κυρίως των διδασκόντων και διδασκομένων στα ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης.
Σας ευχαριστώ για την προσοχή σας κι ελπίζω να επανέλθετε σύντομα στο θέμα ξεδιπλώνοντάς το σε κάθε του διάσταση. Πάντα στη διάθεσή σας.

Δευτέρα, 25 Οκτωβρίου 2010


Γιώργος Δαρδανός


Εκδότης